Ders Notları
• 20. yüzyılda dil, kavramın yerini aldı. 20. yüzyıl dil araştırmalarının çok uğraşıldığı bir dönem oldu.
• Engels’in Marx’ın düşünceleri üzerindeki olumsuz ve olumlu manada katkıları, bilincin/düşüncenin incelenmesini hem diyalektik ile hem materyalizm ile karşıt bir kutba yerleştirdi.
• “Marx’ın bir diyalektiği var mıdır?” sorusuna namuslu bir düşünce adamı olumlu bir cevap veremez. Althusser’ın bütün çabalarına rağmen bu boş bir iddia olarak kalmıştır.
• Mantıkçı pozitivizm bile mantıktan başka her şey ile uğraştı. (dil ve matematik)
• Sembolik mantık/matematiksel mantık denilen şeylerin hepsinde en az yer alan şeydir mantık.
• 20. Yüzyıl mantıktan uzak bir yüzyılın oldu. Metafizik ve mantığın elendiği, kavramın küçümsendiği bir yüzyıl…
• Mantık üniversitelerde bile bu işlerde en yeteneksiz hocalara devredilmiştir. Türkiye’de parlak bir mantıkçı gösteremezsiniz.
• Sadece ülkemizde değil dünya da felsefenin içerisinde mantığın işgal ettiği yer fevkalade yoksuldur. Bunun nedenlerinden bir tanesi emprisicismdir. Deney ve gözlem ile birlikte somut olana saldırıp düşünceyi zayıflatmışlardır. (Hegel’in tabiriyle bu “solucan felsefesi”dir. Genelde karanlıkta çalışır. Hegel buna karşı gözlerini yıldızlara/tanrısal olana diken filozofu koyar.) İkincisi Kartezyen felsefenin matematik vurgusu ve dünyayı matematikleştirmesidir. Bu felsefe bütün evreni bir uzanımlar dünyası olarak gördüğü için bu dünya sayılabilir ve ölçülebilir bir dünyadır. Dünya bir kareli kâğıt gibi algılanmış ve yöntemi de bu bakımdan aritmetik ve geometri olmuştur.
• Felsefi metinlerle irtibat kuramayan modern bilinç bunu mantık bilmediği için yapamaz.
• Felsefenin temel meselelerinde kavrama yükselmek için bilimin bizden istediği sığlığa kapılmamak zorundayız. Felsefe dine direndiği gibi bilime direnme erdemini de göstermelidir.
• Bilim asla insanın en temel ihtiyaçlarını karşılama yeteneğine ulaşamayacaktır.
• “Bilim düşünmez.”
• Platon ve Aristoteles’i paranteze alarak felsefe yapamazsınız. Felsefenin bütün sorunları en temelde hemen hemen bütünüyle tartışılmıştır, bulunan çözümlerin/temellendirmelerin çoğu yanlış olsa bile.
• Felsefenin genel kitlelere bir yararı olmaz. Felsefe daima bir özgürleşme edimidir. O bakımdan çok az kişi (kendini eğitmeyi beceren, kendisiyle savaşabilecek ısrarı gösteren zekâlar) felsefeyle uğraşabilir.
• Felsefe yapma süreci bir insan olma sürecidir. İnsanın sahip olduğu zihinsel yetilerin kuvveden fiile geçmesi demektir ve bununla çok az insan uğraşabilir.
• İnsan refleksiyonu öğrenmeden (kendi içine katlanma yeteneğine sahip olmadan) düşünemez.
• Felsefe ile uğraşmak bağımsızlaşmak demektir. Bağımsızlaşmak (istiklâl), belli bir kütleden kopmak, azalmayı göze almak demektir. (İstiklal savaşları hep bir bütünden koparak küçülme savaşlarıdır.) Özgürlük esas itibariyle büyük bütünlerden (babadan, anadan, örften) kopmak demektir.
• Talebe, talipten gelir, bilmeyi isteyen kişiye denir. Öğrenci, bilmeyi isteyen kişi değildir, bilmeye maruz kalandır.
• Felsefenin ancak talebeleri/talipleri olur. Bunlar da kendini eğitmek konusunda çok uğraşmak durumundadır.
• Bilme mertebelerine dair en otantik ayrım Platon’a aittir. (Platon 7. Mektup)
• Varlığın mertebeleri dörttür:
1- Varlığın kendisi (ateş)
2-Varlığın zihindeki sureti (ateşin zihindeki varlığı)
3-Varlığın dildeki karşılığı (ateş sözcüğü)
4-Varlığın yazıdaki karşılığı (ateş yazısı)
• Mantık ateşin dildeki varlığı ile zihindeki varlığını inceler.
• Mantık için Yunanca’da kullanılan ifade “logos”tur.
• “Natık”ın birinci anlamı konuşma demektir. “nutk” hiçbir dile tek kelime ile çevrilemez çünkü iki anlama gelir: konuşma (vücüd’ü lisani), düşünme (vücud’ü zihni).
• Nutk ikiye ayrılır:
1-iç konuşma (düşünme demektir, kelimelerle olduğu varsayılır.)
2-dış konuşma
• Mantık dış konu ile iç konuşma arasında olup-biteni inceleyen bir bilim dalıdır.
• Aristoteles’e göre mantık felsefî/teorik bilimleri tahsil etmeden önce elde edilmesi gereken bir “organon”dur, alettir/araçtır.
• Sözcük ve tümce dediğimizde dilin, önerme ve kavram dediğimizde mantığın alanındayız. Düşüncenin temeli daima dil olarak görülmüştür. Dile dayanmadan düşünmeden söz edemeyiz.
• Dil bir iletişim ilişkisini barındırdığından amacı tamamlanmaktır. Dilde doğru veya yanlış olan şeylerin iletimi/ifadesi söz konusudur. Bu ifade, hakkında olduğu şeye ya mutabıktır ya değildir. Dolayısıyla iletişim, yargı varsa bir doğruluk yanlışlık değeri de taşır.
• Dilsiz mantık olmaz. Matematik mantığı dilden ayırmıştır.
• Kelimeler olmadan felsefe olmaz.
• Yargının olması için “doğru mu yanlış mı” sorusuna yanıt alabileceğimiz ifade öbeklerine ulaşmak zorundayız.
• Tek sözcüklerde (elma, kırmızı) yargı bulunmaz. Yargın olabilmesi için nispetin olması lazımdır. Tek sözcükte nispet olmaz. Nispetin olabilmesi için en az iki şeyin olması lazımdır. (Elma tatlıdır.)
• Yargı isim ve sıfat tamlamalarında da bulunmaz. (sarı elma, mavi deniz)
• Elmayı getir! (emir cümlesi, yargı bildirmez)
Keşke bir elmam olsa… (dilek cümlesi, yargı bildirmez)
Elma yeme! (nehiy cümlesi, yargı bildirmez)
• Söz ikiye ayrılır: Kelam-ı ihbari, Kelam-ı inşai (emir-neyih-dilek-soru cümleleridir bunlarda yargı bulunmaz. Bunlar edebiyatta kullanılır mantıkta kullanılmaz.)
• Yargı bildiren cümlelere önerme denir. Mantık yargının peşindedir. Yargı varsa o cümle için doğrudur-yanlıştır denir.
• Mantık eğitimi görmeden karama yükselemez, soyutlamanın yasalarını beceremezsiniz.
• Özdeşlik iki şeyin birbirine eşitliği diyorlar. Özdeşlikte iki şey yoktur. A A’dır ile A=A aynı anlama gelmez. A A’dır, A kendisidir demektir. Ayniyet varsa gayriyet vardır, özdeşlik varsa ister istemez başkalık vardır ve ister istemez ayrım ortaya çıkar.
• Mantık düşünmek için dilden başlar ama dilden kurtulmak için dilden başlar.  
• Sözcüklerin anlamı, nesnelerin kavramı vardır. Sözcüklerin alanındaysak dil alanındayız ama nesne ve kavram alanındaysak mantık ve felsefe alanındayız.
• “Anlam, sözcüğün karşısına konulan nesnedir.” –Platon
• Dilin sınırları ile düşüncenin sınırları birbirinden ayrıdır. Düşünce olabildiğince dilden bağımsızlaşmaya çalışır.
• Anlam daima bir lafzın anlamındır. Anlam dil düzeyindedir.
• Dil bizi tikeller dünyasında tutar. Nesneler, imgeler dünyasına bağlı olarak konuşuyoruz demektir.
• Düşünmeye imgeden uzaklaşarak yükselebiliriz.
• Aristoteles nesnelerin bir özü bir de görünüşü olduğu düşünüyordu. Felsefenin insana kazandırdığı marifet temelde görünüşlerin arkasına geçmektir.
• Mantık görünüşleri öz temelinde tartışmayı kavramaya çalışmaktır.
• Mantık düşünmenin üzerine düşünmektir.
• Mantık, insan bilincinin imgelerden kavramlara, cümlelerden önermelere, önermelerden öncüllere, öncüllerden tasımlara yükselmesini sağlamak için bir temel eğitimdir.
• Felsefe yapmak önce kendi dilini oluşturmak demektir. Söyleyeceklerine uygun bir dil üretmeden felsefe yapamazsınız.
• Mantık felsefenin dilidir. Mantığı öğrendiğinizde insanlık tarihinin 2500 yıldır sanat, bilim, din, felsefe alanında irtibat kurabilme sanatını elde edeceğiz.
• Saymanın ve ölçmenin eşyanın özüne nasıl uzandığını kavrayamazsanız içinde yaşadığımız toplumu kavrayamazsınız.
• Mantık hakikati kavramak için değil, hakikate ilişkin kültürel mirası kavramak için mantık öğreniyoruz.
• Felsefe daima bireylerin tercihleriyle ve kendilerini yormalarıyla mümkün olur. Kendinizi yorarsanız genel kanılardan; şiirin, retoriğin, cedelin ve safsatanın tuzaklarından kurtulabilir ve daha sistematik düşünmeyi öğrenebilirsiniz.


• Öneri Eser:
Matematiksel Düşünme – Cemal Yıldırım

Ümidinizi bizden kesmeyin!  En azindan degişiyoruz.

Ne desek az, ne yazsam yetersiz, müthiş bir akıl, imrene imrene dinliyoruz, neden bu ülkede hep en iyilerin kıymeti bilinmez ve önderlik edemezler bu topluma 😔tek kelime iyiki varsınız ve iyiki hayatımızda sınız, nice nice sağlıklı senelere, İzmirden sevgiler 🙋‍♀️

Mantikla ugrasan bir felsefeci akademisyen olarak dinledigim en iyi derslerden biri. Tesekkurler.

Bilginin değeri ölçülemez, hele de parayla HİÇ. Ama emekliyim. Ve derslerden mahrum kalacağım(size hak veriyorum. ama ben çok üzgünüm).  Size sağlık, huzur ve mutluluk diliyorum.

Hocam kötü hatıralarla anacağımız 2020 yılının güzellikleri de vardı elbette.
Bunların en başına hiç  şüphesiz sizi daha  yakından tanımamızı koyuyorum.
Her şey için çok  teşekkürler.
Sevgiler

Tüm videolarının notlarını tutmaktan, sar geri al ileri yapmaktan,  Dücane hocamın dersleriyle mesaiye uykulu gitmekten o kadar mutluyum ki...Dizlerinin dibine oturma fırsatını bulanlar da vardır kim bilir?

Merhabalar, hocam. Umarım iyisinizdir.

Öncelikle klasik mantığa, kavram analizine ve Aristotelesçi düşünce geleneğine verdiğiniz önemi büyük bir saygıyla karşılıyorum. Zira felsefi düşüncenin temel meselelerinden biri olan “kavram nedir?”, “bir şey nasıl tanımlanır?”, “bir nesnenin özü ile nitelikleri arasındaki ilişki nedir?” gibi sorular, gerçekten de felsefenin merkezinde yer almaktadır.

Ancak çağdaş akademik dünyada klasik mantığın yerini neden büyük ölçüde modern/formal mantığın aldığını anlamak için meseleye bir karşıtlık olarak değil, bir gelişim süreci olarak bakmanın daha doğru olacağı kanaatindeyim.

Aristotelesçi mantığın en büyük katkılarından biri, kavramların düzenlenmesi, kategorilerin incelenmesi, önermelerin yapısının analiz edilmesi ve kıyas yönteminin sistemleştirilmesidir. Cins, tür, ayrım, tanım, içlem ve kaplam gibi konular bugün de felsefede önemini korumaktadır.

Ancak klasik mantığın temel sınırlılığı, onun ifade gücünün belirli bir seviyede kalmasıdır.

Örneğin Aristotelesçi kıyas sistemi:

"Bütün insanlar ölümlüdür.
Sokrates insandır.
O halde Sokrates ölümlüdür."

gibi özne-yüklem yapısına dayalı önermelerde son derece başarılıdır.

Fakat modern matematik, bilim ve analitik felsefenin ihtiyaç duyduğu birçok problemi aynı sistemle ifade etmek mümkün değildir.

Örneğin:

"Her insanın sevdiği bir kişi vardır."

ile

"Öyle bir kişi vardır ki herkes onu sever."

klasik mantık açısından aynı ayrıntılı ifade gücüyle analiz edilemez. Oysa modern yüklem mantığı bu iki önermenin tamamen farklı olduğunu açık biçimde gösterir:

∀x ∃y Seviyor(x,y)

ile

∃y ∀x Seviyor(x,y)

arasındaki fark, modern mantığın sağladığı sembolik kesinliğin basit bir örneğidir.

Bu nedenle modern mantığın ortaya çıkışı klasik mantığın değersizleşmesi değil; onun ifade kapasitesinin genişletilmesidir.

Aynı durum kavram teorisi için de geçerlidir.

Klasik gelenekte "tümel", "tikel", "öz", "ilinek", "mahiyet" gibi kavramlar temel öneme sahiptir. Fakat çağdaş analitik felsefe bu meseleleri terk etmemiştir. Bunlar bugün:

- ontoloji,
- metafizik,
- dil felsefesi,
- bilim felsefesi,
- yapay zekâ araştırmaları

içerisinde farklı teknik araçlarla incelenmektedir.

Örneğin "mahiyet" problemi bugün çağdaş metafizikte özselcilik (essentialism) tartışmalarıyla devam etmektedir. Bir şeyin zorunlu özellikleri ile tesadüfi özellikleri arasındaki ayrım, modal mantık aracılığıyla daha kesin biçimde analiz edilmektedir.

Aristoteles'in "öz" ve "ilinek" ayrımı modern felsefede ortadan kalkmamış; Saul Kripke, David Lewis, Kit Fine gibi çağdaş metafizikçiler tarafından daha gelişmiş teoriler içerisinde yeniden ele alınmıştır.

Benzer şekilde beş tümel konusu da tamamen terk edilmiş değildir. Çağdaş sınıflandırma teorileri, kavram teorileri ve bilimsel ontolojiler hâlâ şu sorularla uğraşmaktadır:

Bir kavramın sınırları nasıl belirlenir?
Bir sınıfın üyeleri hangi ortak özellik nedeniyle aynı kategoriye girer?
Bir özelliğin zorunlu mu yoksa tesadüfi mi olduğu nasıl anlaşılır?

Fakat modern yaklaşımın farkı, bu soruları yalnızca sezgisel kavram analizleriyle değil, biçimsel sistemlerle test etmeye çalışmasıdır.

Klasik mantığın en önemli sınırlarından biri de zorunluluk, mümkünlük, bilgi, inanç ve zaman gibi kavramları yeterince ifade edememesidir.

Örneğin:

"Tanrı zorunlu olarak vardır."

"Bir insan gelecekte farklı seçimler yapabilir."

"Ali, Ayşe'nin geldiğini biliyor."

gibi ifadeler klasik doğru-yanlış mantığının ötesinde yapılardır.

Bu nedenle modern felsefede:

- Modal mantık (zorunluluk ve mümkünlük),
- Epistemik mantık (bilgi ve inanç),
- Zaman mantığı (gelecek ve geçmiş),
- Deontik mantık (ahlaki yükümlülükler),
- Çok değerli mantık ve bulanık mantık

gibi sistemler geliştirilmiştir.

Bugün Oxford, Cambridge, Harvard, Princeton gibi üniversitelerde klasik mantığın yerine modern mantığın öğretilmesinin sebebi, klasik mantığın yanlış olması değildir. Sebep, modern bilimlerin ve çağdaş felsefi problemlerin daha güçlü araçlara ihtiyaç duymasıdır.

Nasıl ki Öklid geometrisi matematiğin tarihsel temelidir fakat modern fizikte Riemann geometrisi gibi daha geniş sistemlere ihtiyaç duyulmuştur; aynı şekilde Aristoteles mantığı da mantık tarihinin temelidir fakat çağdaş problemlerin tamamını çözmek için yeterli değildir.

Bu sebeple klasik mantık ile modern mantık arasında bir "eski-yeni çatışması" değil, temel yapı ile genişletilmiş teori ilişkisi vardır.

Bugünün akademik dünyasında Aristoteles'in kavram analizinden öğrenilecek çok şey vardır; ancak Frege, Russell, Gödel, Tarski, Kripke ve çağdaş mantıkçıların geliştirdiği sistemler olmadan modern matematik, bilgisayar bilimi ve analitik felsefenin ulaştığı seviyeye ulaşmak mümkün olmazdı.

Saygılarımla.

Enerjiniz çok güzeldi ve aralarda çok güldürüyorsunuz😃 yeni yılda da hep böyle olalım, neşeli, akıllı, sürekli okumaya öğrenmeye aç ve sizin sesiniz yanı başımızda 🙏🏻❣️🧿

Para kazanan ve harcayan birisi olmadığımdan destek olamıyorum ama 2020nin dikkate değer yanıydınız.

çok teşekkür ederim üstadım yeni yılınız şahane olur umarım eksik olmayın lütfen.

Sizi geç tanıdığım için eksikli,  dinledikçe  zenginleştiğimi düşünüyorum. Saygı ve sevgilerimle.

Alanım değil ancak soluksuz dinledim sizleri, saygılarımla 🧠

Mükemmel bir ders dinledim. Emeğiniz için, eline, dimağına ve yüreğine sağlık. Yeni yılınızı kutlarım. Sevdiklerinizle birlikte sağlıklı, huzurlu ve mutlu nice yıllar dilerim.

Mantık(logic)(complete sentence)=phrase tam cümleyi inceliyor ve bir yargı oluşturuyor(establish a judgment).clause =Yan cümle veya mantık ilminin farkında olmadan sözlenen ve dinlenen her ne ise büyük oranda önyargıya (prejudice=bias)sebep olur. Bu durum  yönetenlerin işine yarar.Cümlemizin yeni yılı eskisinden daha mantıklı olur inşallah..!Selamlar.

Mantık derslerinde, Dücane Cündioğlu'nun talebesi olmaya hiç cesaretim yok.

Hele ki, videolarını 2x seyrettiğimi duysa, Büyük Ada'dan, Eminönü'ne kadar, elimde kağıt kalemle iki defa yüzdürür beni

Hayırlı geceler hocam 🥰 teşekkürler ❣️

Hocam emeğinize, aklınıza sağlık. Bana sizinle karşılaşma, sizi dinleme, anlama şansı verdiği için 2020’ye minnettarım, herşeye rağmen 🙏🙏🙏

@Ejder Turan beyin ders notları  video bittikten sonra anlamama destek oluyor.  Sağolsun.

Dersler başlamadan bu konuda yapılan soyleşi cok faydalı oldu. Emeğinize saglık.